W watcie i igłach – kontury żałoby

Strata i żałoba to nieuniknione i powszechne doświadczenia, które jednak prędzej czy później zaskakują każdego z nas. Wystawa bada tę sprzeczność i za pomocą różnych środków artystycznych ukazuje różne emocjonalne aspekty żałoby.

„Nie wiemy, jak przeżywamy żałobę, dopóki jej nie doświadczymy” – stwierdza Chimamanda Ngozi Adichie. Żałoba jest procesem nieliniowym, w którym zderzają się ambiwalentne stany emocjonalne. Możemy czuć się jakbyśmy byli owinięci watą – odcięci od świata, z uciskiem w piersi i pustką w sercu. Jednocześnie bolesne wspomnienia nieustannie nas doganiają i przebijają obojętną warstwę ochronną niczym gorące igły. Po gniewie następuje rozpacz, po samotności wyczerpanie, a z poczucia winy wynika rezygnacja. Nawet jeśli każda strata jest wyjątkowa, we wspólnym bólu rozwijamy wzajemne zrozumienie i możemy wspólnie się leczyć.

W kulturze zachodniej żałoba często nadal ma negatywne konotacje i jest tematem tabu, a na osobach pogrążonych w żałobie spoczywa presja społeczna, by szybko znów „funkcjonować”. Koncepcja „niejednoznacznej straty” Pauline Boss opisuje zmianę perspektywy, która umożliwia bardziej kompleksowe osobiste i społeczne podejście do żałoby. Straty niejednoznaczne pozostają niejasne, trudne do uchwycenia i dlatego nie można ich zamknąć. Oprócz śmierci bliskich osób Boss wymienia wiele innych niejednoznacznych doświadczeń straty, zarówno fizycznych, jak i psychicznych. Wynikiem jej wieloletnich badań jest przekonanie, że żałoby nie da się kontrolować, lecz należy ją wyrażać i przeżywać. Postrzeganie żałoby jako procesu, którego nigdy nie da się całkowicie zamknąć, pozwala nam zintegrować ją z naszą tożsamością i kontynuować relację z przedmiotami i osobami, które utraciliśmy. Czas, którego potrzebujemy na żałobę, to okres przejściowy, zanim przyzwyczaimy się do naszej nowej rzeczywistości. Dzięki temu możemy nauczyć się postrzegać żałobę nie jako koniec, ale jako zmianę. Wystawa, wzorując się na tym modelu, pragnie stworzyć przestrzeń dla ambiwalencji żałoby.

Kurator Dorothee Bienert, Yolanda Kaddu-Mulindwa, Nina Marlene Kraus & Beatris Wakaresko